
Od 3 października tankujemy z 8% VAT i akcyzą obniżoną do unijnego minimum. Rozporządzenia obowiązują jednak tylko do 31 grudnia 2026 r. Minister finansów i gospodarki Andrzej Domański zapowiada, że decyzja o ewentualnym przedłużeniu pakietu zapadnie w grudniu, a rząd będzie obserwował sytuację na rynku ropy i paliw. Firmy planują już jednak budżety na pierwszy kwartał. A powrót do pełnych stawek bez wątpienia uderzy w ich płynność.
Pakiet „Ceny Paliwa Niżej” to w obecnej odsłonie trzy elementy. VAT na benzynę i olej napędowy spadł z 23% do 8%, akcyza na diesla z 1160 zł do 880 zł za 1000 litrów, a minister energii codziennie ogłasza ceny maksymalne na stacjach. Dla konsumenta oba podatki działają tak samo, bo obniżają rachunek przy kasie. Czynny podatnik VAT z pełnym prawem do odliczenia patrzy natomiast na cenę netto. VAT z faktury za paliwo odlicza, więc jego stawka nie zmienia ostatecznego kosztu. Zmienia go dopiero akcyza, która jest wliczona w cenę netto.
Widać to na liczbach. 22 października hurtowa cena oleju napędowego Ekodiesel w Orlenie wynosiła 7102 zł za 1000 litrów netto.[1] Z 8% VAT daje to ok. 7,67 zł za litr. Po powrocie pełnej akcyzy cena netto wzrosłaby o 28 gr, do ok. 7,38 zł, a z 23% VAT litr kosztowałby już ok. 9,08 zł. To symulacja przy niezmienionych notowaniach hurtowych i bez marży stacji, więc nie prognoza cen na styczeń. Pokazuje jednak skalę zmiany wynikającej z samych podatków. Koszt paliwa dla firmy odliczającej VAT rośnie o niespełna 4%. Gotówka wydana przy dystrybutorze rośnie natomiast o ponad 18%.
VAT, który trzeba najpierw zapłacić
Różnica między tymi liczbami to VAT, który firma płaci od razu, ale odzyskuje później. Fakturę za paliwo z 2 stycznia rozliczy w pliku JPK_V7M za styczeń, składanym dopiero do 25 lutego. Firma, która ma VAT należny od sprzedaży, odzyska go wtedy w postaci niższego podatku do zapłaty. Do tego dnia musi go jednak sfinansować z bieżących środków. Na każdym litrze diesla to zamiast ok. 57 gr nawet 1,70 zł.
Jeszcze dłużej czekają przedsiębiorstwa, które wykazują nadwyżkę VAT naliczonego nad należnym, na przykład przewoźnicy obsługujący głównie zagranicznych kontrahentów. Od rozliczeń za okresy od lutego 2026 r. podstawowy termin zwrotu różnicy podatku wynosi 40 dni od złożenia rozliczenia. Przy rozliczeniu złożonym 25 lutego pieniądze za styczniowe paliwo wrócą więc dopiero na początku kwietnia. Przyspieszony, 25-dniowy zwrot wymaga natomiast spełnienia łącznie wielu warunków, więc nie wszyscy mogą z niego skorzystać.
Bez przedłużenia pakietu najmocniej styczeń odczują firmy zwolnione z VAT. Dla nich kosztem jest bowiem cała kwota brutto. W ich przypadku wzrost o 18% to po prostu wyższy rachunek, którego nie odzyskają jednak w żadnej deklaracji. Co więcej, zwolnione z VAT firmy to najczęściej małe przedsiębiorstwa, którym najtrudniej jest utrzymywać rezerwę finansową na pokrycie wyższych kosztów.
Branże na pierwszej linii
W branżach, w których paliwo jest podstawowym kosztem, każda zmiana stawek przekłada się na płynność niemal natychmiast. Według organizacji przewoźników w części firm udział paliwa w kosztach operacyjnych sięga nawet 30%.[2] Każdy wzrost ceny to poważny problem dla sektora transportu, spedycji i logistyki, który już w 2026 rok wszedł z zaległościami przekraczającymi 3,3 mld zł, z czego ok. 2,48 mld zł przypadało na sam transport drogowy.[3]
Musimy też pamiętać, że paliwo to także istotna pozycja w budownictwie i handlu. To właśnie te branże, wraz z transportem, które dominują w portfelu NovaLend, pozabankowego dostawcy finansowania dla MŚP. W okresie od stycznia do sierpnia 2026 r. budownictwo odpowiadało za 23,9% portfela firmy, handel za 19,7%, a TSL za 12,9%.[4]
Styczeń to dla wielu firm i tak trudny miesiąc. Rosną stawki u dostawców, a klienci często opłacają grudniowe faktury dopiero w lutym. Wyższy VAT na paliwie trafia więc dokładnie w tę lukę. Te pieniądze oczywiście wrócą do firmy, ale dopiero po kilku tygodniach, a paliwo trzeba zapewnić już od pierwszego dnia roku – mówi Damian Sapielak, COO NovaLend.
Budżet w dwóch wersjach
Firmy, które rozliczają VAT, zwykle planują koszty w kwotach netto. Przy zmianie stawek taki plan okazuje się niewystarczający.
Budżet na pierwszy kwartał warto policzyć w dwóch wariantach, z przedłużeniem obniżonych stawek i bez niego. W rachunku kosztów wystarczy doliczyć akcyzę. W planie przepływów pieniężnych trzeba natomiast uwzględnić pełną kwotę brutto i termin, w którym VAT wróci do firmy. Dopiero wtedy widać, ile gotówki faktycznie zabraknie w styczniu i w lutym. Duża część firm, które do nas trafiają, na co dzień nie ma problemu z rentownością. Brakuje im jednak gotówki na kilka tygodni, zanim wpłyną płatności od klientów albo zwrot VAT. Zamiast narażać się na zaległości, lukę uzupełniają krótkoterminowym finansowaniem obrotowym – mówi Damian Sapielak.
Skalę dobrze pokazuje prosty przykład. Przykładowa firma, która kupuje 10 tys. litrów oleju napędowego miesięcznie, przy cenach hurtowych z 22 października zapłaciłaby w styczniu o ok. 14,1 tys. zł więcej niż w grudniu. Realnym kosztem jest z tego tylko 2,8 tys. zł akcyzy. Pozostałe 11,3 tys. zł to VAT, który firma odzyska, ale dopiero w rozliczeniu za styczeń, a przy nadwyżce VAT nawet w kwietniu. Do tego czasu to pieniądze, których może zabraknąć na wynagrodzenia, towar czy raty leasingu. Grudniowa decyzja rządu może ten scenariusz przesunąć w czasie. Każda tarcza ma jednak swoją datę końca.
Przypisy:
[1] https://motoguru.pl/na-czasie/ceny-paliw-22-pazdziernika-2026-hurt-tanieje-diesel-drozeje/
[2] https://trans.info/pl/przewoznicy-chca-paliwa-profesjonalnego-do-rzadu-trafia-pakiet-postulatow-ws-kosztow-diesla-503439
[3] https://media.big.pl/informacje-prasowe/864920/big-liczba-3-3-mld-zl-zaleglych-platnosci-w-sektorze-tsl
[4] Dane NovaLend








