Artykuł wziął udział w IV edycji konkursu „Piórem logistyka.”
W dziedzinie praktycznych zastosowań nauk o systemach najbardziej
rozwinęły się i osiągnęły w swojej klasie najwyższy stopień dojrzałości
badania operacyjne. Badaniom operacyjnym poddawane są zagadnienia
dopiero wtedy, gdy za pomocą analizy systemów został poprawnie
zidentyfikowany system, dla którego został sformułowany problem
badawczy oraz określono założenia skutecznego rozwiązania i
praktycznego wdrożenia wyników. Do tej grupy badań należy inżynieria
systemów, najczęściej rozumiana jako projektowanie (synteza) systemów
lub analiza wartości, która doprowadziła do powstania teorii układów
ogólnych. W zakres inżynierii systemów wchodzi:
- filozofia systemów działania (zwana podejściem systemowym);
- teoria systemów działania, obejmująca modele analizy
identyfikacyjnej, ocenowej i optymalizacyjnej systemów; - stosowana inżynieria systemów działania obejmująca metody analizy
i
syntezy systemowej.
Przedmiotem rozważań omawianej teorii są systemy działania, do
których
należą m. in. systemy logistyczne, zaś zamierzonym wynikiem tych
rozważań modele identyfikacyjne, ocenowe, optymalizacyjne i inne.[2]
Istotnej wiedzy o budowie systemów dostarcza nam analiza systemowa. W
praktyce posługuje się ona rozmaitymi zestawami metod i narzędzi
badawczych. Jej wielką zaletą jest wprowadzenie naukowo-badawczych
przez pryzmat pojęć cybernetyczno-matematycznych. Wybór narzędzia
poprzedzony jest całościowym badaniem problemu, w którym stosuje się
analityczne schematy rozumowania, poszukuje się celów zmiennych,
wariantowych rozwiązań oraz porównuje się konsekwencje wprowadzonych
zmian. W samej analizie systemów rozwinęły się trzy zasadnicze kierunki
badań:
- analiza systemów materialnych, z wykorzystaniem metod niezbędnych
do
działania, oceniania i projektowania doskonalszych rozwiązań badanych
systemów; - analiza systemów informacyjnych, przepływów materialnych i
niematerialnych, jakie zachodzą w łańcuchach działania; - analiza systemów kierowania i zarządzania jako procesów
decyzyjnych.
Przedstawiona charakterystyka analizy systemów wskazuje na
wielostronne
powiązanie z innymi dyscyplinami – zarówno systemowymi, jak i
tradycyjnymi dziedzinami wiedzy, w tym m. in. z logistyką. Współczesna
logistyka, traktowana jest jako dyscyplina wiedzy, która wymaga w pełni
systemowego podejścia do badań. Podejście to dotyczy rozpatrywania
logistyki oraz jej systemów logistycznych w różnych aspektach.
Przyjęcie właściwych kryteriów w analizie systemów logistycznych
pozwala określać otoczenie zewnętrzne, w których funkcjonują systemy
logistyczne. Ponadto umożliwia systematyzację zjawisk, jakie zachodzą
wokół systemów logistycznych, co w konsekwencji pozwala na właściwe
klasyfikowanie i analizowanie struktur logistycznych.
Analiza koncepcji i definicji logistycznych wyraźnie wskazuje na
konieczność aplikacji teorii systemów. Tożsamości zostały zestawione w
tabeli 1.
| Teoria systemów | Logistyka w układzie systemu |
| 1 | 2 |
| Interdyscyplinarna dziedzina badań naukowych. |
Dziedzina wiedzy zajmująca się racjonalnym zarządzaniem łańcuchami logistycznymi. |
| Opis i ujawnienie teoretycznej prawidłowości zachowania się, rozwoju praktycznych systemów działania. |
Teoria i praktyka sterowania przepływem dóbr od producenta do ostatecznego konsumenta. |
| Badane układy traktuje jako względnie odizolowane z otoczenia systemy. |
Układ uczestniczący w przestrzenno-czasowej transformacji dóbr logistycznych tworzy system logistyczny. |
| System zbiór elementów i relacji jakie między nimi zachodzą. |
System logistyczny to uporządkowany organizm, może być rozpatrywany w skali mikro np. przedsiębiorstwa, mezo, makro, euro lub globalnie, których powiązania konkretyzują logistyczne struktury organizacyjne. |
| Strukturę systemu określa tworzywo materialne i niematerialne. |
Strukturę systemu tworzą przepływy dóbr materialnych i usług (dóbr niematerialnych) oraz towarzyszących tym przepływom informacji. |
| Pośród wielu atrybutów systemu wyróżnia się m.in. łańcuchy działania, procesy i inne. |
Transformacja dóbr materialnych i niematerialnych w czasie w układzie systemu logistycznego tworzy proces logistyczny. Zintegrowane procesy logistyczne tworzą łąńcuchy logistyczne. |
Tabela 1. Tożsamości między teorią systemów a systemowym ujęciem
logistyki.
Źródło: Opracowanie własne.