Niestabilność i ograniczona odporność rynków na zakłócenia w coraz większym stopniu wpływają na bezpieczeństwo i ciągłość globalnych łańcuchów dostaw. W tych warunkach konieczne staje się nowe spojrzenie na zarządzanie ryzykiem i budowanie odporności operacji.
Jak dziś zmienia się podejście do ryzyka w łańcuchach dostaw i jak skutecznie nim zarządzać w coraz bardziej nieprzewidywalnym świecie? Na to pytanie odpowiadają Julie Raymond, Global Insurance Manager, oraz Roberto Frassinelli, Global Insurance Expert, eksperci CEVA Logistics, globalnego operatora logistyki 3PL.
Zakłócenia nie spowalniają światowego handlu
21 marca 2021 r. na mieliźnie w Kanale Sueskim utknął kontenerowiec Ever Given przez sześć kolejnych dni blokując jeden z najważniejszych szlaków handlowych na świecie. Wg. Lloyd’s List unieruchomiona jednostka wstrzymywała handel o szacunkowej wartości 9,6 mld USD dziennie[1]. Zakłócenia dotknęły nie tylko globalny sektor żeglugowy, ale przede wszystkim wiele firm, od przewoźników i detalistów, przez producentów dóbr konsumpcyjnych i technologii przemysłowych, po sklepy i zakłady produkcyjne.
Incydent z jednej strony był sygnałem ostrzegawczym dla branży transportowej, z drugiej pokazał jak silnie powiązana a jednocześnie podatna na zakłócenia jest globalna gospodarka. Ta wrażliwość jednak nie spowalnia rozwoju handlu międzynarodowego, a przepływy handlowe nadal rosną. Zgodnie z przewidywaniami, w latach 2025–2029 tempo wzrostu utrzyma się na poziomie podobnym do poziomu z ostatniej dekady[2]. Co więcej, nie skracają się też łańcuchy dostaw, a wręcz przeciwnie, coraz bardziej wydłużają. I jak wskazuje „Global Risks Report” Światowego Forum Ekonomicznego (WEF) [3], proces ten przebiega w warunkach większej niepewności na rynku i ryzyka, jeśli chodzi o skalę, wzajemne powiązania i szybkość.
W tym kontekście, co też podkreślają eksperci CEVA, diametralnie zmienia się rola logistyki: nie jest już funkcją wsparcia, lecz staje się strategicznym elementem umożliwiającym rozwój. W świecie, w którym łańcuchy dostaw jednoczenie się wydłużają i są coraz bardziej narażone na zakłócenia, zdolność budowania ich odporności staje się równie ważna jak umiejętność efektywnego zarządzania.
Od efektywności do odporności
Przez dekady łańcuchy dostaw były optymalizowane kosztowo głównie pod kątem efektywności just-in-time. Ograniczano więc kapitałochłonne zapasy, a dążąc do obniżenia kosztów, preferowane były pojedyncze źródła zaopatrzenia i wysokie wolumeny. To działało – ale do czasu. Incydent z Ever Given pokazał, że systemy zoptymalizowane kosztowo mają niemal zerową tolerancję na wstrząsy. I potrzebne są mechanizmy awaryjne oraz zabezpieczenie na wypadek zakłóceń w łańcuchu dostaw. Logistyka musi być uwzględniana w analizach finansowych i zarządzania ryzykiem, tak aby koszty transportu, ubezpieczenia i kapitału obrotowego były traktowane łącznie, a nie oddzielnie. Wymaga też jasnego określenia, kto ponosi ryzyko na poszczególnych etapach łańcucha i gdzie pojawiają się luki.
Łańcuchy dostaw end-to-end obejmują wielu przewoźników, spedytorów, magazyny, podlegają też różnym jurysdykcjom prawnym. Odpowiedzialność za towary podczas transportu przechodzi między podmiotami, co regulują umowy i ramy prawne. Ale wiele firm odkrywa luki w zabezpieczeniu dopiero wtedy, gdy próbuje odzyskać straty. Nie zawsze jednak muszą je ponosić. Na przykład, jeśli statek miał poważny wypadek, zastosowanie zasady prawa morskiego general average (awaria wspólna) umożliwia podział poniesionych kosztów związanych z ochroną jednostki i ładunków, między wszystkich właścicieli ładunków, nawet jeśli ich własne nie zostały uszkodzone[4]. W następstwie incydentu z Ever Given właściciele towarów musieli mierzyć się z wielomiesięcznymi opóźnieniami i koniecznością wniesienia potencjalnych zabezpieczeń finansowych, zanim uzyskali dostęp do zapasów.
Pomiar ryzyka, skutki i możliwości
Budowanie odporności wymaga przygotowania różnych scenariuszy i przeprowadzania testów w trudnych warunkach — tak aby ocenić ryzyka operacyjne i finansowe (pod względem przepływów pieniężnych i bilansu), przy uwzględnieniu jak najszerszego zakresu możliwych zakłóceń. Ważne jest zidentyfikowanie obszarów, gdzie można wprowadzić usprawnienia. Jak wskazują eksperci CEVA, może w tym pomóc odpowiedź na kilka pytań:
- W jaki sposób zmiany regulacji, taryf lub sankcje wynikające z napięć geopolitycznych mogą tworzyć wąskie gardła w łańcuchu dostaw, zmienić trasy i przepisy prawne, którym podlegają ładunki?
- W jakim stopniu coraz częstsze i bardziej gwałtowne zjawiska pogodowe mogą zakłócać prace w portach, na kolei i magazynach, zwiększając ryzyko strat i uszkodzeń?
- Gdzie niedobory siły roboczej, strajki, niepokoje społeczne, ataki cybernetyczne i awarie infrastruktury mogą spowodować kaskadowe opóźnienia i zmiany tras w ramach sieci?
- Jaki wpływ w kontekście ryzyka kumulacji będzie mieć wykorzystanie statków o dużej pojemności ładunkowej, megamagazynów i koncentracja wokół głównych węzłów transportowych? W raporcie Allianz[5] bezpieczeństwa żeglugi z 2025 r. odnotowano najwyższą od dziesięciu lat liczbę śmiertelnych pożarów na morzu, spowodowanych rosnącą liczbą ładunków zawierających baterie i inne materiały łatwopalne, które często nie były prawidłowo deklarowane.
Mapowanie i zrozumienie tych współzależności zwiększa przejrzystość i daje nowe możliwości wdrażania innowacyjnych rozwiązań, co zwiększa elastyczność i zdolność adaptacji. Ochrona nie powinna ograniczać się do pojedynczych incydentów, ale uwzględniać także dynamiczne zarządzanie trasami i sieciami multimodalnymi, tak aby chronić przychody, ciągłość dostaw i reputację.
Ubezpieczenie, które podąża za ładunkiem, a nie założeniami
Ubezpieczenie często uważane jest za ostatnią linię obrony, ale jego struktura zazwyczaj opiera się na tym, jak zaprojektowano łańcuch dostaw, a nie na tym, jak faktycznie funkcjonuje. Zakres ubezpieczenia, który nie odzwierciedla aktualnych tras, środków transportu i wartości ładunku, może powodować niebezpieczne luki lub wiązać się z ponoszeniem opłat za ryzyka, które nie występują. Jak podkreślają eksperci CEVA, skuteczne ubezpieczenie cargo powinno podążać za towarem wszędzie tam, gdzie się znajduje, podczas transportu i magazynowania. Musi odzwierciedlać rzeczywistą wartość towarów, a nie historyczną czy przybliżoną. Powinno być też na tyle elastyczne, by uwzględniać nowe rynki, trasy lub środki transportu, tak aby wspierać rozwój biznesu lub dostosowywać się do stawiających wyzwania warunków biznesowych.
Strategie ochrony biznesu od samego początku powinny uwzględniać ryzyko w decyzjach dotyczących umów i Incoterms®, z dostosowaniem do faktycznego podziału ryzyka i uwzględnieniem finansowych konsekwencji opóźnień i zmian trasy, a nie tylko fizycznych strat lub uszkodzeń. W przypadku ładunków wrażliwych na czas lub wysokomarżowych koszt opóźnienia łatwo może przewyższyć wartość towarów.
Połączenie analizy logistycznej z zarządzaniem ryzykiem, pozwala wzmocnić odporność i utrzymać wydajność. Jest to możliwe dzięki wyeliminowaniu niebezpiecznych luk, ograniczeniu strat i dostosowaniu środków ochrony do rzeczywistych warunków funkcjonowania łańcucha dostaw.
Przez logistyków dla logistyki, dobrze zaprojektowane rozwiązanie
Nawet niewielkie ryzyka mogą prowadzić do poważnych konsekwencji dla funkcjonowania łańcucha dostaw. Jednocześnie rosnąca złożoność współczesnych łańcuchów dostaw sprawia, że często dochodzi do sytuacji, w których niektóre jego elementy pozostają niedoubezpieczone, podczas gdy inne są objęte nadmierną ochroną. Dla zabezpieczenia przepływów, nawet w regionach dotkniętych zakłóceniami lub konfliktami, ważna jest globalna obecność operatora logistycznego, znajomość lokalnych rynków i analiza ryzyka geopolitycznego.
Przykładem może być rozwiązanie ad valorem CEVA | PROTECT, zaprojektowane przez CEVA Logistics. Dzięki indywidualnemu podejściu, w oparciu o analizę danych, zapewnia ochronę ładunków w całym łańcuchu dostaw, dla wszystkich środków transportu i sposobów magazynowania. Uwzględnia również uproszczony i szybki proces likwidacji szkód, co ma wspierać firmy w utrzymaniu ciągłości operacji, nawet w trudnych i wymagających warunkach.
[1] https://www.bbc.com/news/business-56559073
[2] https://www.dhl.com/global-en/microsites/core/global-connectedness/tracker.html
[3] https://reports.weforum.org/docs/WEF_Global_Risks_Report_2026.pdf
[4] https://seafreightgo.com/general-average-in-shipping-explained/
[5] Branża żeglugowa wykorzystuje AI, aby przeciwdziałać rosnącej liczbie pożarów ładunków
Źródło: CEVA Logistics