Agrobiznes uważany jest za jeden z największych subsystemów gospodarki, o czym świadczy wolumen tworzonego produktu, jak i potencjał zaangażowany w wytwarzanie i dystrybucję produktów powstałych z surowców rolniczych. Struktura branżowa agrobiznesu jest bardzo złożona, gdyż obejmuje zarówno wytwarzanie środków do produkcji w rolnictwie i przetwórstwie rolno – spożywczym, jak też rolnictwo i branże zajmujące się pierwotnym i wtórnym przetwórstwem.
Postępująca liberalizacja handlu międzynarodowego prowadzi do globalizacji przemysłu rolno – spożywczego i rozszerzania się obszaru konkurowania przedsiębiorstw agrobiznesu. Zmieniające się dynamicznie otoczenie polskich przedsiębiorstw agrobiznesu stawia przed nimi poważne wyzwania w zakresie podnoszenia konkurencyjności. Istotnym obszarem poprawy konkurencyjności polskiego agrobiznesu może okazać się logistyka. Lepsza organizacja logistyki w przedsiębiorstwach przetwórstwa rolno – spożywczego może prowadzić do obniżenia kosztów oraz podniesienia poziomu obsługi klientów.
Celem artykułu jest przedstawienie istniejących rozwiązań logistycznych w polskich przedsiębiorstwach agrobiznesu ze szczególnym uwzględnieniem takich zagadnień jak: organizacja logistyki, zarządzanie zapasami i magazynem, transport i zarządzanie informacją.
Dane źródłowe pochodzą z badań ankietowych przeprowadzonych na przełomie 2009 i 2010 roku wśród przedsiębiorstw przetwórstwa rolno – spożywczego. Ankiety wysłano do wszystkich przedsiębiorstw sklasyfikowanych według zatrudnienia jako małe, średnie i duże oraz do 1 500 losowo wybranych mikro-przedsiębiorstw funkcjonujących w sektorze przetwórstwa rolno – spożywczego i znajdujących się w bazie REGON. Łącznie rozesłano 10 000 ankiet, a odpowiedzi uzyskano od 507 przedsiębiorstw (5,07%).
Najliczniej w próbie badawczej jest reprezentowana grupa małych przedsiębiorstw, która stanowi 63% badanej próby. Z kolei najmniej licznie reprezentowana jest grupa dużych przedsiębiorstw stanowiąca 6% badanej próby, pozostałe grupy – mikro i średnich przedsiębiorstw – stanowią odpowiednio 12% i 20%. Biorąc pod uwagę, że w populacji generalnej przemysłu spożywczego mikro-przedsiębiorstwa stanowią 70%, małe – 24%, średnie – 5% i duże – 1% można uznać, że struktura badanej próby jest zbliżona do struktury całego przemysłu spożywczego, a zatem prezentowane wyniki mogą odzwierciedlać rzeczywiste prawidłowości zachodzące w przetwórstwie rolno – spożywczym.
Organizacja logistyki w przedsiębiorstwach agrobiznesu
W organizacyjnym wymiarze koncepcji logistyki istotną kwestią staje się wkomponowanie logistyki w system zarządzania przedsiębiorstwem oraz kształtowanie optymalnej struktury organizacyjnej logistyki. Zadania logistyki mogą być wkomponowane w strukturę organizacyjną przedsiębiorstwa w sposób scentralizowany, bądź w sposób zdecentralizowany. W organizacji zdecentralizowanej zadania logistyczne są rozproszone poprzez przydzielenie do różnych działów przedsiębiorstwa. Z kolei w organizacji scentralizowanej wszystkie zadania i czynności logistyczne są scentralizowane na przykład w ramach jednego działu funkcjonalnego.
Na podstawie przeprowadzonych badań ustalono, że wyodrębnienie w strukturze organizacyjnej przedsiębiorstw agrobiznesu działu zajmującego się kompleksowo procesami logistycznymi jest ściśle związane z wielkością tych przedsiębiorstw. Odrębny dział logistyki najczęściej funkcjonuje w dużych (68%) i średnich (41%) przedsiębiorstwach (tabela 1). Z kolei w wielu mniejszych przedsiębiorstwach istnienie odrębnego działu logistyki jest nie zawsze uzasadnione, dlatego wyodrębnienie działu logistyki deklarowało jedynie 2% mikro i 12% małych przedsiębiorstw (tabela 1). W tych przedsiębiorstwach często odrębne komórki organizacyjne są odpowiedzialne za poszczególne obszary funkcjonalne związane z logistyką.
W badanych przedsiębiorstwach przeanalizowano także, czy istnieją odrębne komórki odpowiedzialne za poszczególne podsystemy logistyki, to jest: zapasy, magazynowanie, transport, zarządzanie opakowaniami i zarządzanie informacją. Stwierdzono, że najczęściej wyodrębnionymi działami w przedsiębiorstwach agrobiznesu są działy transportu i magazynowania, z kolei najrzadziej wydziela się komórki odpowiedzialne za zarządzanie informacją (tabela 1). Dodatkowo stwierdzono, że częstość występowania działów zajmujących się odrębnymi obszarami logistyki jest również związana z wielkością przedsiębiorstw agrobiznesu (tabela 1).
Artykuł pochodzi z czasopisma „Logistyka” 3/2011.