Artykuł wziął udział w IV edycji konkursu „Piórem logistyka.”
Współcześnie logistyka wkroczyła w każdą dziedzinę życia. Jednak jej
charakter i wymiar bywa różny. Coraz częściej spotykamy się z takimi
terminami jak logistyka globalna, eurologistyka, logistyka państwa,
miasta, aglomeracji, przedsiębiorstwa, szpitalna, redakcji prasowej
itd. Bez zastosowania teorii systemów trudno byłoby o właściwe poziomy
klasyfikacyjne logistyki, zaprojektowanie racjonalnych struktur
logistycznych czy też sterowanie procesami logistycznymi w
przedsiębiorstwie. Teoria systemów pozwoliła wyodrębnić w
przedsiębiorstwach system logistyczny, w którym zidentyfikowano procesy
logistyczne, będące punktem wyjścia do utworzenia łańcuchów
logistycznych. One same poprzez linearny, wewnętrzny, bilateralny,
zewnętrzny przekształciły się w łańcuchy wielowymiarowe, określane dziś
mianem sieciowych łańcuchów logistycznych. [9]
Ewolucyjny i interdyscyplinarny charakter logistyki powoduje, że
trudno
jest przytoczyć jedną uniwersalną definicję logistyki. Różnorodne
interpretacje definicji logistyki można spotkać w licznych
monografiach, które są dostępne na rynku polskim. Synteza definicji
wskazuje, że logistyka jest platformą łączącą teorię z praktyką.
Stanowi dział wiedzy zajmujący się racjonalnym zarządzaniem procesami
logistycznymi, a w głębszym ujęciu łańcuchem logistycznym. Podkreśla
konieczność pokonywania bariery czasowej w określonym horyzoncie
czasowym, tworząc procesy logistyczne. Rozpatrywana powinna być w
trzech aspektach:
- funkcjonalnym – jako proces konfiguracji zdarzeń i zarządzania w
łańcuchu logistycznym; - przedmiotowym – jako system usprawniający przepływy materialne i
towarzyszące im informacje; - ocenowym – jako efektywny proces wypracowujący wartość dodana w
systemie, którym jest oceniany.
Tym samym logistyka jako teoria i praktyka fizycznych przepływów
dóbr
materialnych i niematerialnych oraz towarzyszącym im informacji – stale
ulega procesom ewolucyjnym. Dychotomiczny charakter logistyki świadczy
o jej złożoności i naukowości. Z jednej strony – w aspekcie praktycznym
– mnogość i złożoność procesów i zjawisk jakie zachodzą w logistycznym
łańcuchu dostaw z drugiej strony – w aspekcie teoretycznym – jest to
atrybut naukowości logistyki, który pozwala wyraźnie łączyć teorię z
praktyką działania. Mnogość zjawisk i procesów powoduje, że staje się
przedmiotem badań naukowych, tworząc teorię. Poznawanie owych zjawisk
wymusza na badaczach systematykę, klasyfikację, formułowanie hipotez,
problemów badawczych i definicji oraz tworzenie nowych koncepcji w
zarządzaniu logistycznym. [8]
Eksplikacja powyższych konstatacji pozwala w praktyce na
rozpatrywanie
logistyki jako systemu uczestniczącego w czasowo-przestrzennej
transformacji dóbr materialnych (towary, materiały) i niematerialnych
(usług) oraz towarzyszących im informacji. Zjawiskom tym towarzyszą
strumienie przepływu nazywane procesami logistycznymi.
Procesy logistyczne to zintegrowane, celowe układy (łańcuchy)
czynności, stanowiące rezultat integracji i strukturyzacji
elementarnych zdarzeń zachodzących w systemach logistycznych. Ich
głównym celem jest zamiana czasowo-przestrzenna, ilościowa i jakościowa
atrybutów towarów i towarzyszącej im informacji. W ten sposób
zwiększana jest wartość określonych obiektów działania, wyrażana w
podstawowych funkcjach logistycznych.
Teoria systemów daje podstawy do
postrzegania logistyki jako sytemu działania, który w skali mikro staje
się integralną częścią wspierającą działalność przedsiębiorstwa, a
skali makro wspierającą działalność rynku europejskiego i światowego.
Logistyka a teoria systemów
Wykorzystanie elementów teorii systemów w logistyce wynika z charakteru
i zadań, realizują jakie systemy logistyczne. Systemy logistyczne
tworzą elementy realizują procesy logistyczne, które tworzą strukturę
systemu w postaci elementów i relacji między nimi. W systemach
logistycznych następuje pokonywanie czasu i przestrzeni przez przepływ
dóbr między punktami nadania i odbioru. Przepływy te mogą być
przerywane w punktach, w których muszą się odbywać dodatkowe procesy
składowania i ruchu. Ich kontynuacja następuje zawsze zazębianie
tworząc ciąg dalszy procesu. W każdym systemie logistycznym występują
dwie sfery: przepływów fizycznych i informacyjnych. W sferze przepływów
fizycznych podstawowymi elementami są procesy transportu,
magazynowania, opakowania, oznakowania, operacje manipulacyjne,
przeładunkowe, kontrola jakości. Sfera przepływu informacji wiąże się z
procesami zarządzania całym systemem logistycznym, a więc planowaniem,
organizowaniem, sterowaniem i kontrolowaniem.
Logistyka jako teoria
wyrosła z innych dziedzin i coraz bardziej doskonalonych form
zarządzania gospodarką. Jako stosunkowo młoda dziedzina
naukowo-badawcza wnosi bardzo istotny wkład do zarządzania gospodarką
narodową, w tym głównie zarządzania w przedsiębiorstwach. Istotą
współczesnej logistyki jest systemowe powiązanie procesów
przemieszczania, magazynowania i dystrybucji dóbr w łańcuchach
logistycznych, tj. od momentu pozyskania surowca na określony zgodnie z
potrzebami towar, poprzez jego wytworzenie i dystrybucję, aż do
ostatecznego konsumenta. Dzięki temu, w stosunkowo krótkim czasie
osiągnięcia współczesnej logistyki wdrażane są z powodzeniem do
praktyki gospodarczej w postaci zintegrowanych koncepcji zarządzania
logistycznego. [9]
W aspekcie pragmatycznym podejście logistyczne rozumiane jest przez
menedżerów jako zintegrowany system zarządzania fizycznym przepływem
surowców, materiałów, towarów i usług oraz towarzyszących im przepływów
strumieni informacyjnych od źródeł pozyskania, poprzez wszystkie ogniwa
pośrednie aż do odbiorców końcowych produktów lub usług. W ostatnich
latach podejście to zostało rozszerzone o procesy wtórne rozumiane jako
utylizacja i zarządzanie odpadami. Działalność logistyczna realizowana
jest na gruncie podmiotów gospodarczych w formie systemów
logistycznych, które zajmują się czasowo-przestrzenną transformacją
dóbr i informacji.