Jerzy
Majewski,
Instytut
Logistyki i Magazynowania
Zarzšdzanie łańcuchem dostaw opiera się na sprawnych kanałach dystrybucyjnych,
umożliwiajšcych fizyczny transfer materiałów oraz na sprawnych kanałach wymiany
informacji zwišzanych z tym transferem. Stwierdzenie to nie jest odkrywcze na
tyle, aby po zapoznaniu się z nim fascynować się trafnociš spostrzeżeń jego
autora, ale jest na tyle istotne, że w pełni oddaje rzeczywiste rozumienie
logistyki. Tak, jak fizyczne przemieszczanie materiałów jest dla logistyki
oczywiste i dla przeciętnego obserwatora łańcucha dostaw czytelne, tak ledzenie
tego przemieszczania w rozbudowanym łańcuchu już nie jest takie oczywiste i
czytelne.
Realizacjš ledzenia przepływu materiałów w łańcuchu dostaw – zajmujš się (lub
powinny zajmować się) systemy informatyczne zaliczane do kategorii
SCM.
Na
trasie przemieszczania jednostek logistycznych w łańcuchu dostaw zachodzš różne
zdarzenia. Determinujš on zakres informacji, jakie powstajš w kolejnych ogniwach
łańcucha. Zarówno w procesie produkcji, jak też w dystrybucji wyrobów gotowych,
w transporcie oraz wprowadzaniu produktów na rynek, dodawane sš kolejne
informacje identyfikujšce jednostki logistyczne.
Fizyczna zawartoć jednostki logistycznej, przemieszczanej w łańcuchu dostaw,
jest na ogół okrelana w fazie jej formowania na poczštku łańcucha – podczas
pakowania wyrobów gotowych. Na tym etapie możliwe jest zidentyfikowanie
jednostki logistycznej jako całoci, na przykład w postaci palety z towarem
(jednorodnym lub zróżnicowanym). Inne segmenty informacji, takie jak np. miejsce
przeznaczenia, sš zazwyczaj znane dopiero w dalszych etapach realizacji dostaw.
W trakcie wymiany towarowej różne elementy informacji sš generowane, zmieniane i
nanoszone na etykiety przez różne podmioty "przetwarzajšce" paletę: dostawcę,
spedytora, przewonika, hurtownika i odbiorcę.
Powszechnie uznaje się, że za wymianę informacji pomiędzy poszczególnymi ogniwami łańcucha
dostaw odpowiedzialne sš systemy informatyczne. Aby efektywnie działać, systemy
informatyczne (typu SCM) potrzebujš odpowiednich danych. Optymalnym sposobem
przesyłania informacji w obrocie towarowym jest wymiana danych realizowana drogš
elektronicznš (poprzez EDI). W praktyce jednak, nie zawsze jest możliwe
całkowite zautomatyzowanie komunikacji, pozwalajšce na uzyskiwanie informacji
dotyczšcych przepływu dóbr, wyłšcznie na drodze elektronicznej (w rzeczywistoci
sytuacja taka rzadko występuje). Rozmaite systemy typu SCM, które działajš w
kolejnych ogniwach łańcucha dostaw, cierpliwie "czekajš" na odpowiednie dane,
których przetworzenie pozwoliłoby na zrealizowanie funkcji ledzenia przepływu
towarowego. Iloć systemów tej kategorii jest doć znaczna, ponieważ rozwišzania
informatyczne wspomagajšce zarzšdzanie łańcuchami dostaw pojawiajš się wszędzie
tam, gdzie zachodzi potrzeba fizycznej obsługi dostaw i wydań towarów.
W
takim razie dlaczego zintegrowanie łańcucha dostaw jest póki co takie trudne? Z
punktu widzenia informatycznego wszystko jest w porzšdku. Zainstalowane w
ogniwach łańcucha dostaw systemy typu SCM działajš (w tym celu zostały przecież
zakupione), sš wyposażone w funkcjonalnoć pozwalajšcš na rejestrowanie dostaw i
wysyłek, powalajšcš na współpracę z dostawcami i odbiorcami poprzez EDI,
umożliwiajš wykorzystywanie urzšdzeń
ADC
– w czym więc problem?
Problem polega
na tym, że systemy informatyczne nie otrzymujš danych, które powinny docierać do
nich równolegle z fizycznym przepływem towarów. Pamiętać należy, że EDI jest tak
naprawdę cišgle jeszcze pojęciem wirtualnym a pojęcie ADC postrzegane jest w
dalszym cišgu tylko jako techniczna możliwoć odczytania kodu kreskowego.
Systemy SCM sš więc w swej podstawowej funkcjonalnoci martwe. Nie dostarcza im
się karmy w postaci danych.
Systemy SCM można jednak ożywić poprzez takie zorganizowanie łańcucha dostaw,
aby dane przekazywane razem z jednostkš logistycznš mogły być pobierane do systemu
informatycznego w każdym jego ogniwie. Istnieje zatem potrzeba umieszczania
odpowiednich informacji logistycznych na samych produktach. A to wymaga
istnienia standardu wymiany, który będzie "rozumiany" przez działajšce w
łańcuchu dostaw różne systemy informatyczne.
Niniejszy tekst ma ambicję przedstawić czytelnikom, w jaki sposób można "ożywić"
zintegrowany łańcuch dostaw w systemach informatycznych typu SCM poprzez
wykorzystywanie prostego, taniego i efektywnego standardu wymiany informacji
pomiędzy uczestnikami łańcucha dostaw.
Problem ten rozwišzuje standardowa etykieta logistyczna EAN.UCC wczeniej zwana
też etykietš transportowš EAN. Odpowiada ona postanowieniom normy CEN
(Europejskiego Komitetu Normalizacyjnego) – EN 1573: "Międzynarodowa etykieta
transportowa". Norma ta w krajach Unii Europejskiej jest obowišzujšca dla
wszystkich firm uczestniczšcych w realizacji kontraktów w ramach zamówień
publicznych o wartoci przewyższajšcej okrelone kwoty.
Informacje na standardowych etykietach logistycznych przedstawiane sš w dwóch
podstawowych formach: informacje w postaci czytelnej wzrokowo przeznaczone dla
ludzi, składajšce się z tekstu oraz ewentualnej grafiki oraz informacje czytelne
maszynowo, przeznaczone do automatycznego wprowadzania danych do systemu
informatycznego. Służš temu kody kreskowe, stanowišce bezpiecznš, taniš i
efektywnš metodę przedstawiania danych o okrelonej strukturze. Natomiast teksty
umożliwiajš powszechny dostęp do przedstawianych informacji w dowolnym punkcie
łańcucha dostaw tam, gdzie nie ma możliwoci stosowania technik ADC.
Celem stosowania standardowej etykiety logistycznej EAN.UCC jest przekazywanie
jednoznacznych i bezbłędnych informacji dotyczšcych jednostki, na której się
znajduje, w postaci czytelnej maszynowo i wzrokowo. Etykieta umożliwia
identyfikację każdej jednostki wysyłkowej występujšcej w różnych punktach i w
różnym czasie w całym łańcuchu dostaw a stosować jš można do wszystkich ich
rodzajów, w aplikacjach logistycznych i transportowych tam, gdzie konieczna jest
kontrola różnych jednostek logistycznych, stanowišcych częć tej samej partii
transportowej.
Dla
umożliwienia automatyzacji odczytu danych zawartych na standardowych etykietach
logistycznych EAN.UCC, przyjęto, że kodem kreskowym na niej stosowanym jest kod
UCC/EAN-128 (zwany w skrócie EAN-128). Dane przedstawiane w tej symbolice sš
alfanumerycznymi, co pozwala na zakodowanie dowolnego tekstu cyfrowo –
literowego (podstawowa tablica 128 znaków ASCII).
Kod
EAN-128 jest specjalnie zarezerwowanš dla globalnego jego stosowania odmianš
znanego wczeniej Kodu 128 (Code 128) i nie należy mylić tych dwóch oznaczeń.
Można w tym momencie zadać pytanie, czym wyróżnia się kod
EAN-128 od innych, na przykład od znanego i powszechnie stosowanego kodu EAN-13
i w czym jest on atrakcyjniejszy? Podstawowš różnicš jest to, że
kod EAN-13 nie jest nonikiem danych, nie zawiera żadnych znaczšcych informacji
– jest jedynie niepowtarzalnym w skali wiata identyfikatorem rekordu w bazie
danych, w którym szczegółowo opisany jest towar. Dla podstawowych celów
zarzšdzania łańcuchem dostaw nie jest wykorzystywany. Natomiast kod EAN-128 jest
nonikiem konkretnych danych, również kodu EAN-13, opisujšcych różne, ważne dla
zarzšdzania dostawami informacje. Cechš, która w zasadniczy sposób podnosi
atrakcyjnoć kodu EAN-128 dla celów zarzšdzania łańcuchem dostaw, jest system
tzw. Identyfikatorów Zastosowania (IZ) w połšczeniu z możliwociš łšczenia kilku
danych w jednym symbolu oznaczenia kodowego, przy czym nie ma ograniczeń co do
iloci kodowanych danych. Jedynym ograniczeniem jest szerokoć kodu wynikajšca z
technicznych możliwoci czytników. Większš iloć danych można kodować w kilku
wierszach w dowolnej kolejnoci.
Każdy IZ jest dwu, trzy lub czterocyfrowym prefiksem, który definiuje znaczenie
następujšcych po nim danych. Ta istotna dla kodu EAN-128 cecha, jakš jest
zastosowanie standardowych IZ-tów, umożliwia przedstawianie standardowych danych
biznesowych w kodzie kreskowym, w taki sposób, aby system informatyczny
otrzymujšcy zeskanowany cišg znaków, potrafił jednoznacznie i bezbłędnie
zinterpretować go na postać danych i umiecić je w odpowiednich polach bazy
danych.
Można zadać kolejne pytanie: dlaczego zatem efektywne
ledzenie fizycznego przepływu jednostek logistycznych w łańcuchu dostaw, na
bazie informatycznych systemów typu SCM, zainstalowanych w poszczególnych
ogniwach łańcucha dostaw, nie przebiega tak jak powinno przebiegać?
Odpowied nie jest jednoznaczna – najprawdopodobniej nie udaje się to z kilku
różnych względów:
-
albo systemy informatyczne typu SCM nie posiadajš zaimplementowanej obsługi
standardów globalnego systemu EAN.UCC z uwzględnieniem pełnej interpretacji
IZ-tów, -
albo standardy sš zaimplementowane, ale konsultanci wdrażajšcy systemy
informatyczne typu SCM tak głęboko nie rozpoznali tego problemu, -
albo w danym ogniwie łańcucha, do którego dociera jednostka logistyczna
wyposażona w standardowš etykietš EAN.UCC w ogóle nie pomylano, że może to do
czego służyć.
Standard etykiety logistycznej opracowany został po to:
-
aby kolejne ogniwa łańcucha dostaw wyposażone w indywidualne rozwišzania
informatyczne mogły jednoznacznie pozyskiwać do nich dane, pobierane z
etykiety zamieszczonej na jednostce logistycznej (np. palecie) wygenerowanej
przez system informatyczny dostawcy, -
aby indywidualne systemy informatyczne typu SCM mogły generować etykiety ze
standardowymi danymi opisujšcymi zawartoć jednostek logistycznych dla
systemów informatycznych ich odbiorców.
Problem leży tylko, a być może, że aż w tym, aby
działajšce w łańcuchu dostaw systemy informatyczne SCM potrafiły interpretować i
praktycznie wykorzystywać funkcjonujšce standardy. Etykieta logistyczna EAN.UCC
nie jest wymysłem teoretyków, jej standard został opracowany przez organizację
EAN International przy międzynarodowej współpracy wielu praktyków:
przedstawicieli producentów, detalistów, przewoników oraz organizacji krajowych
EAN.
W
takim razie nasuwa się kolejne pytanie: jak efektywnie
wykorzystywać standardowš etykietę logistycznš EAN.UCC?
W
sytuacji, gdy w łańcuchu dostaw możliwe jest korzystanie z dobrodziejstw
wynikajšcych ze stosowania EDI, jedynym obowišzkowym polem na etykietach
logistycznych jest tzw. Seryjny Numer Jednostki Wysyłkowej (Serial Sphipping
Container Code – SSCC). Jest to numer identyfikacyjny, niepowtarzalny w
skali wiata dla każdej pojedynczej jednostki logistycznej, obowišzujšcy dopóty,
dopóki nie zostanie ona przepakowana. Numer SSCC każdorazowo poprzedzany jest
zarezerwowanym dla niego identyfikatorem zastosowania IZ=00.
Przykład numeru SSCC przedstawionego w kodzie kreskowym EAN-128:
(00)059012341234567895
Jest to jednostka logistyczna o
numerze: 123456789 wygenerowana w firmie 5901234; cyfra 5 jest
automatycznie wyliczanš cyfrš kontrolnš; cyfra 0 (przed 590)
wykorzystywana jest do celów indywidualnych w firmie 5901234; dwie
cyfry (00) oznaczajš IZ zarezerwowany dla SSCC.
Numer SSCC nadawany jest tylko raz – przez nadawcę jednostki logistycznej, w
momencie jej formowania i identyfikuje jš przez cały czas jej "życia". Nadawca
musi być uczestnikiem systemu EAN.UCC, czyli mieć
prawo do nadawania oznaczeń.
Od chwili ustanowienia, SSCC może być wykorzystywany przez wszystkich partnerów
uczestniczšcych w łańcuchu dostaw (w ich systemach informatycznych SCM).
Jak
już wspomniano, sam numer SSCC jest wystarczajšcy dla wszystkich aplikacji
logistycznych tam, gdzie do przekazywania szczegółowych informacji na temat
jednostek logistycznych wykorzystywane jest EDI. Tok postępowania jest wówczas
następujšcy:
-
Dostawca, po otrzymaniu zamówienia od swojego odbiorcy kompletuje zamówiony
towar tworzšc jednostkę logistycznš oznaczajšc jš wygenerowanš przez jego
system informatyczny SCM etykietš, zawierajšcš tylko numer SSCC (jak na
rys.1). -
Zanim fizyczna dostawa towaru zdšży się zrealizować, system SCM dostawcy
wysyła do systemu SCM odbiorcy komunikat EDI pt. Awizo
wysyłki. Komunikat ten zawiera oprócz numeru SSCC również
informacje o zawartoci przesyłki, czyli numery identyfikacyjne EAN.UCC, iloć
towaru w każdej jednostce logistycznej, ostateczne miejsce dostawy towaru,
itp. -
Awizo to jest przez system SCM odbiorcy porównywane ze złożonym wczeniej
zamówieniem i przekazywane do bazy danych systemu. Dzięki temu, że komunikat
EDI znacznie wyprzedza nadejcie dostawy, odbiorca może odpowiednio
zareagować, jeżeli występujš rozbieżnoci pomiędzy towarem zamówionym a
otrzymywanym. Może również rozpoczšć jego wczeniejszš sprzedaż. -
W
momencie nadejcia dostawy, w magazynowym systemie ADC odczytywany jest tylko
numer SSCC. -
System SCM odbiorcy potwierdza dostawę (generuje komunikat EDI pt.
Potwierdzenie dostawy). -
Oprogramowanie uruchamia standardowš procedurę płatnoci i uaktualnia stany
magazynowe.
Wyżej opisana sytuacja jest rozwišzaniem optymalnym, do którego należy dšżyć.
Rzeczywistoć jednak jest zdecydowanie inna. Stšd też na wstępie tego tekstu
znalazły się sformułowania mówišce o wirtualnym rozumieniu EDI funkcjonujšcego w
tzw. rodowisku otwartym, w kontekcie działajšcych systemów SCM.
Fakt
ten został doć wczenie zauważony i zaakceptowany przez twórców standardu
etykiety logistycznej EAN.UCC. Dlatego też opracowana została doć obszerna
tablica IZ-tów, za pomocš których te systemy informatyczne SCM, które nie
wykorzystujš EDI, mogš wymieniać się danymi biznesowymi pozyskiwanymi z etykiety
umieszczonej na jednostce logistycznej:
-
albo poprzez manualne wprowadzanie wzrokowo odczytanych danych, -
albo poprzez techniki ADC (maszynowe odczytanie kodów kreskowych).
Praktyka wykazuje, że na etykiecie logistycznej na ogół umieszczane sš tylko te
dane, które mogš być sensownie wykorzystywane w łańcuchu dostaw. Realizowane
jest to w ten sposób, że firmy współpracujšce (sšsiednie ogniwa łańcucha)
wymieniajš się informacjami o potrzebie umieszczania na etykiecie stosownych
danych i w większoci wypadków bywa to akceptowane. Jeżeli tak nie jest, wynika
to albo z braku wystarczajšcej wiedzy albo z braku przekonania, że tak to może
funkcjonować.
Na
etykiecie logistycznej można umiecić tyle dodatkowych informacji dostawcy, ile
jest to konieczne. Mogš to być takie dane jak: numer
produktu, jego iloć, wariant, data pakowania, data produkcji, maksymalna data
trwałoci, minimalna data trwałoci, numer serii produkcyjnej, numer seryjny,
wymiary logistyczne, itp.
Standard przewiduje, że układ graficzny na etykiecie logistycznej EAN.UCC może
być dowolny, zaleca się jednak, aby dane przedstawiane były w trzech grupach
informacyjnych:
-
informacje identyfikujšce firmę w formacie dowolnym, -
informacje merytoryczne interpretowane klasycznie, -
informacje merytoryczne interpretowane przez kod kreskowy.
Ważnš cechš kodu EAN-128 jest to, że liczbę i długoć symboli kodowych można
zminimalizować, korzystajšc z możliwoci ich łšczenia. Kolejnoć elementów
danych, przedstawionych w kodzie kreskowym nie jest istotna dla ich
interpretacji, skanuje się cały symbol a oprogramowanie wybiera te IZ-ty, które
sš w danym momencie istotne, ignorujšc pozostałe i nie dbajšc o kolejnoć
czytania.
Zasygnalizowane powyżej podstawowe informacje o oznaczeniu kodowym EAN-128 i jego
interpretacji dla celów zarzšdzania łańcuchem dostaw, sš istotne dla osób
odpowiedzialnych za sferę technicznš zwišzanš z drukowaniem i odczytem kodów
oraz projektowaniem systemów informatycznych typu SCM. Jest to zagadnienie niezmiernie ważne,
ponieważ nieprofesjonalne podejcie do tego problemu powoduje turbulencje w
łańcuchu dostaw i jest podstawowš przyczynš niepowodzeń w efektywnym
wykorzystywaniu systemów SCM.
Mówišc o standardach identyfikacyjnych w systemach zarzšdzania łańcuchami
dostaw, nie sposób nie wspomnieć o jeszcze jednym identyfikatorze, który nie jest
nadal
powszechnie stosowany, a którego kapitalne znaczenie jest oczywiste.
Nieistnienie jego w powszechnym użyciu wynika prawdopodobnie, tak jak w
poprzednim przypadku, wskutek braku podstawowej o nim wiedzy wród animatorów
informatyki dedykowanej dla logistyki, Identyfikatorem tym jest
Globalny Numer Identyfikacyjny – GLN, za pomocš którego możliwe jest
jednoznaczne w skali wiata oznaczenie każdego przedsiębiorstwa i miejsca w tym
przedsiębiorstwie z dokładnociš takš, jaka jest w danym miejscu potrzebna
(zakład, brama, magazyn, regał, gniazdo regałowe itp.). Identyfikator GLN powinien być z
dobrym skutkiem również wykorzystywany w globalnych łańcuchach dostaw, ale to
już jest zagadnienie na zupełnie inny artykuł.
Opracowano na podstawie Computerworld NR 18/2002.